2023 yılında ilk öykü kitabı Onuncu Ay ile Türk edebiyatına etkili bir giriş yapan Ayla Burçin Kahraman, üç yıl aradan sonra yeni öykü kitabıyla okur karşısına çıktı. Oyun Değil daha yoğun, daha derinlikli ve daha katmanlı öykülerden oluşuyor. Özellikle “Bir Yaranın Kabuğu” isminden de anlaşılacağı gibi bir insanın yas karşısında aldığı savunmaya odaklanıyor ve bir derin okumayı hak ediyor.
“Bir Yaranın Kabuğu” öyküsü belirsiz kayıp üzerine yoğunlaşan bir öykü. İnsan ruhunun en sarsıcı deneyimlerinden biri olan belirsiz kayıp karşısında geliştirilen savunma mekanizması, bir anne ve kızın sıkışıp kaldığı küçük bir evde anlatılıyor. Ayla Burçin Kahraman daha öykünün ismiyle bir yara metaforu başlatıyor. Öyküyü, anlatının tamamına yayılan travmanın ne iyileşmesine izin veriyor ne de tamamen koparılıp atılan, sürekli kaşınarak, kanatılarak diri tutulan o yara çizgisinde durduğuna işaret ediyor.
Yıllar önce ablanın kayboluşu, biyolojik bir ölümden ziyade bir yokluk/belirsizlik halidir. Öyküdeki anne için bu mutlak belirsizlikle yaşamak imkânsızdır. Onun zihni bu boşluğu sahte ama belirli bir gerçeklikle doldurmaya başlar. Öyküdeki her bir detay bu sahte ama belirli gerçekliği ayakta tutmak için kullanılan birer tuğlaya dönüşür.
Öykünün imgesel dünyası gündelik hayatın sıradanlığı ile travmanın ağırlığı arasında gidip gelir. Başlangıçta karşımıza çıkan bembeyaz çamaşırlar ve balkon demirindeki titiz düzen dış dünyaya karşı sergilenen bir korumadır ve kontrol altında tutulan bir hayatın ipuçlarını barındırır. Ancak bu beyazlık/temizlik Nazlı’nın perspektifinde “gri ve soğuk sahnelerden oluşan siyah beyaz bir film şeridi” imgesine dönüşür. Anne için hayat ileriye doğru akma yetisini kaybetmiş, belirli bir travma anında donup kalmıştır. Sabun köpüğüyle oynayan çocuk imgesi bu durağanlık içinde hayatın kırılganlığına işaret eder. Balonların tam burnuna değecekken patlaması gerçekliğin insan yüzüne çarpma anına bir göndermedir. Anne bu anı hemen “ceviz ayıklama” komutuyla böler ve Nazlı annenin tahakkümü altındaki o mutfağa çağrılır.
Anne kaybolan kızının eşyalarını boş bir çukura gömerek kendine sahte bir mezar yaratmıştır. Bu eylem, psikolojik açıdan mezarsızlığın yarattığı o dipsiz belirsizlikten kaçış çabasıdır. Anne, kızının kazaklarını, dura dura lastikleri gevşemiş tokalarını ve kurumuş ojelerini gömerek aslında kendi yasını somutlaştırabileceği fiziksel bir alan inşa eder. Bu mezar, ölen birinin hatırası için değil, kaybolan birinin yarattığı o yakıcı boşluğu kapatmak için oradadır. Her cuma düzenlenen helva ritüeli ise bu inkâra meşruluk kazandırma çabasıdır. Helvanın içine konulacak şekerin miktarından cevizin serpilme biçimine kadar her detay, annenin bu “oyundaki” titizliğini ve en ufak bir eksiklikte sanki inşa ettiği tüm bu dünya yıkılacakmış gibi hissetmesine neden olan o derin kaygısını yansıtır.
Anne ve Nazlı arasındaki ilişki, travmanın nesiller arası aktarımı ve bu aktarıma karşı geliştirilen sessiz direniş üzerinden de okunabilir. Anne, kaybın yıkıcılığından kurtulmak için bir rol benimsemiştir. O, gözü yaşlı ama vakur, duasını toplayıp helvasını kavuran yaslı anne hırkasına sıkı sıkıya sarılmıştır. Bu rol, onun hayata tutunmasını sağlayan tek şeydir. Nazlı ise bu oyuna dâhil olmayı bir tür kolaycılık ve ruhsal bir hayatta kalma stratejisi olarak görür. Annesinin sokak sokak gezdiği, geceleri karanlık kuyularda kıvranarak yattığı o kaotik keder dönemindense, bu düzenli ve ritüelleştirilmiş deliliği kabullenmiştir. Ancak Nazlı’nın içindeki birikmiş hınç, “Ablam ölmedi anne, o kayboldu!” haykırışı ile patlak verdiğinde, mutfaktaki o sahte sıcaklık yerini buz gibi bir soğukluğa bırakır.
Annenin kızının kaybolduğuna dair inkârı sadece kendi zihninde değil, aynı zamanda nesneler üzerinden de yaşatılır. Mutfaktaki buzdolabına asılmış olan eski fotoğraf, annenin hiç unutmadığı kızıyla geçirdiği o kayıp zamanın bir mührüdür. Fotoğrafa bakarken sergilediği o derin özlem, sadece kızına değil, o kızın henüz kaybolmadığı, “karanlık bastırmadan elinden tutup eve götürebildiği” güvenli geçmişedir. Mevlit sırasında kullanılan koca bir tas su, bir kaşık şeker ve bir avuç tuz dualarla üflenerek kutsallaştırılan bu nesneler, aslında annenin ablasının ruhuna ulaşmak için kullandığı sembolik köprülerdir. Ancak bu su, en nihayetinde gerçek bir mezara değil, annenin elleriyle kazdığı o simgesel çukurun üzerine dökülür.
Öykünün sonu, travmanın iyileşmezliğini ve inkârın mutlak gücünü bir kez daha vurgular. Nazlı sahte mezara gelmek istemez ve bir anda ablasının ölmediğini, kaybolduğunu, o mezarın ise sahte olduğunu haykırır. Nazlı’nın gerçeği tüm çıplaklığıyla hatırlatan bu sözleri karşısında annenin verdiği tepki, bir yüzleşmeden ziyade ustaca bir manevradır. O, gerçeği duymak yerine Nazlı’ya “yorgun olduğunda gelmezsin” diyerek bu oyunun sınırlarını genişletir ama oyunun kendisini asla sonlandırmaz. Anne için gerçek, mermer bir levhanın üzerine bağlanan ucu oyalı kırmızı yazmadır. Kayalıklarda bulunan parçalanmış o eski atkı değil.
Öykü, balkon kapısından dışarı süzülen çocuk baloncukları ve asılmayı bekleyen çamaşırlarla başladığı yere dönerken, okuyucuda hiçbir şeyin değişmediği, bu siyah beyaz filmin her cuma yeniden ve yeniden başa saracağı hissini uyandırır. “Bir Yaranın Kabuğu” öyküsünün psikolojik omurgasını Freudyen anlamda “yas ve melankoli” arasındaki ayrım oluşturur. Ayla Burçin Kahraman bu öyküyle mezarsız bir acının insanın evini, mutfağını ve tüm geleceğini nasıl bir mezarlığa çevirebileceğini gösterir. Kederin dondurucu etkisini her satırında hissettiren derinlikli bir yas panoramasını gözler önüne serer.
Mustafa BOSTAN